Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam tọa lạc tại Thành phố Châu Đốc, An Giang đã từ lâu nổi danh là điểm du lịch linh thiêng, thu hút không ít du khách thập phương đến viếng thăm. Không chỉ là công trình tôn nghiêm đồ sộ, Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam còn là nơi quy tụ nhiều giá trị văn hóa truyền thống, chất chứa nhiều bí ẩn mà những ai đam mê du lịch tâm linh không thể bỏ qua. Giờ thì hãy cùng “nhập đoàn hành hương” đến Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam Châu Đốc để khám phá những câu chuyện ly kỳ nơi đây nhé!
1. Khám phá Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam
Du lịch An Giang mà không một lần ghé đến thắp hương và chiêm ngưỡng kiếc trúc cổ kính Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam quả thật là một thiếu sót lớn.
Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam là di tích lịch sử, kiến trúc và tâm linh cấp quốc gia, ngụ tại chân núi Sam, trước thuộc xã Vĩnh Tế, nay thuộc phường Núi Sam, thành phố Châu Đốc, tỉnh An Giang. Đây là một trong những địa điểm du lịch trọng điểm không chỉ ở An Giang mà của cả vùng Đồng bằng sông Cửu Long, với lượng khách đổ về hàng năm lên đến hàng vạn người. Nghi thức thờ phượng Chúa Xứ Thánh Mẫu cũng là nét đẹp văn hóa và tín ngưỡng thờ Mẫu của Việt Nam ta. Đặc biệt, tại Diễn đàn giao lưu Kinh tế và Văn hóa Việt Nam – Ấn Độ, tổ chức ở New Delhi vào ngày 02/09/2023, Lăng miếu Bà Chúa Xứ núi Sam đã được UNESCO công nhận danh hiệu “Điểm đến du lịch tâm linh tiêu biểu châu Á – Thái Bình Dương”.
Nói về nguồn gốc và lịch sử hình thành ngôi miếu thờ Thánh Mẫu linh thiêng này, có rất nhiều sự tích huyền bí lưu truyền hơn 200 năm nay. Được thành lập vào khoảng năm 1824, Miếu Bà Chúa Xứ ban đầu rất đơn sơ, dựng lên bằng tre lá trên vùng đất trũng Tây Bắc núi Sam, chính điện nhìn thẳng ra con đường và cánh đồng làng, lưng quay về phía vách núi. Có thông tin cho rằng, vị quan Thoại Ngọc Hầu cùng vợ là bà Châu Thị Tế sau khi nhậm chức trấn vùng này đã ban lệnh và hỗ trợ việc xây miếu thờ Bà Chúa Xứ. Ngôi miếu đã được dân địa phương xây mới bằng gạch hồ ô dước vào năm 1870. Kéo dài đến khoảng độ 1962, miếu Bà được tu sửa khang trang hơn và lợp ngói âm dương. Vào năm 1965, Hội quý tế tái kết cấu nới rộng khu vực nhà khách và làm hàng rào nhà chính điện của ngôi miếu. Giai đoạn 1972 – 1976 chính là thời điểm quan trọng tạo nên dáng vẻ như hiện nay của Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam. Hai kiến trúc sư Huỳnh Kim Mãng và Nguyễn Bá Lăng đã bắt tay vào dự án phục dựng và tái thiết kế hoàn thiện công trình kiến trúc đặc sắc này. Chỉ từ khi ấy, Miếu Chúa Xứ Thánh Mẫu An Giang mới chính thức sở hữu diện mạo uy nghi, tráng lệ như hiện tại.
Kiến trúc miếu xây theo bố cục chữ “Quốc”, tổng thể hình khối liên tưởng đến đóa sen đang nở rộ. Đặt chân đến ngưỡng cổng miếu, mọi người sẽ không khỏi ngỡ ngàng bởi cảnh quan và lối thiết kế đỉnh cao nơi đây. Miếu xây mái tam cấp ba tầng lầu đồ sộ, với các góc mái vút cao tựa mũi thuyền hiên ngang rẽ sóng, được lớp ngói đại óng màu ngọc lục bảo càng tôn thêm nét độc đáo của công trình vĩ đại này. Quần thể miếu có võ ca, chánh điện, phòng khách, phòng của Ban quý tế…Ngay lối vào chínnh điện là đôi câu đối thể hiện quyền lực linh thiêng của Bà trong việc ban phúc, bảo vệ nhân dân. Không khí trang nghiêm, đậm hơi thở Á Đông được tinh tế thể hiện qua từng chi tiết nội ngoạt thất, khắc họa trong từng điểm nhấn kiến trúc của lăng miếu. Hoa văn trên cổ lầu chính điện nổi bật chất nghệ thuật Ấn Độ. Các tượng thần trên cao biểu tượng cho sức mạnh và vẻ đẹp uy nghiêm, vững chãi đỡ lấy những đầu kèo. Các khung cửa sổ, cửa ra vào được chạm khắc tỉ mỉ, với nhiều liễn đối, hoành phi lộng lẫy, phô diễn nên nét kiến trúc cổ kính hòa cùng tinh hoa văn hóa, nghệ thuật mang đậm bản sắc Việt. Chánh điện gồm hai lớp. Lớp trong cùng là nơi thờ Bà Chúa Xứ với tượng Bà đặt trên bệ cao giữa trung tâm, sát hai bên là hai con hạc trắng biểu tượng cốt cách tiên thánh của Bà. Bàn thờ Cậu ở bên trái, có thờ một Linga bằng đá rất to đặt trên hương án, cao khoảng 1,2m. Bên phải tượng Bà là hương án thờ một tượng gỗ nữ thần nhỏ, chạm hình yoni, gọi là bàn thờ Cô. Xung quanh khu thờ Bà còn có bàn thờ Hội đồng ở phía trước, sát kề hai tượng chim phượng hoàng chính là lớp thứ hai. Hai bên là Tiền hiền khai khẩn (ở bên trái) và Hậu hiền khai cơ (ở bên phải). Điểm nhấn đặc biệt là bức tượng phía sau tượng Bà và bốn cột cổ lầu trước chính điện vẫn vẹn nguyên như cũ.
Tính vào thời điểm năm 2009, Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam được xem là “ngôi miếu lớn nhất Việt Nam”. Cũng vào năm này, tượng Bà Chúa Xứ được ghi vào sách kỷ lục An Giang là bức tượng bằng đá sa thạch cổ nhất và có áo phụng cúng nhiều nhất Việt Nam. Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam được công nhận là Lễ hội cấp Quốc gia từ năm 2001. Cứ vào độ 23 đến 27/4 Âm lịch hàng năm, Miếu Bà Chúa Xứ quy tụ bà con du khách mộ đạo trên khắp mọi miền đất nước và quốc tế đổ về dâng hương, cúng viếng. Người dân truyền tai nhau Bà rất linh, đến đây dâng lễ và trả lễ cho Bà, ắt cầu được ước thấy. Ngoài ra còn có những tục như xin xăm Bà, vay tiền Bà, thỉnh bùa Bà…tùy theo quan niệm tín ngưỡng và mong cầu. Khách đến viếng bà có thể xin lộc ở chánh điện, nơi bàn thờ dọc bên hành lang của Miếu Bà Chúa Xứ. Những lộc này hoàn toàn được thỉnh về miễn phí, mọi người có thể cúng dường tùy tâm, như một cách cúng dường và thỉnh cái duyên, cái lộc từ Thánh Mẫu Chúa Xứ An Giang. Du khách có thể lấy lộc để cầu bình an cho bản thân hoặc làm quà tặng ý nghĩa cho người thân, bạn bè…
Lễ hội vía Bà được tổ chức trang trọng, ngày vía chính sẽ là ngày 25. Du khách hành hương đến đây vào mùa lễ này sẽ có dịp chứng kiến nhiều hoạt động làm lễ quy mô, bao gồm các hình thức lễ tiết trọng thể.
Lễ “tắm Bà” được cử hành vào lúc 0 giờ đêm 23 rạng 24 tháng 4 âm lịch.
Lễ “thỉnh sắc” tức rước sắc và bài vị Thoại Ngọc Hầu cùng hai phu nhân từ Sơn lăng về miếu bà, được cử hành lúc 15 giờ chiều ngày 24.
Lễ túc yết và Lễ xây chầu: Lễ “túc yết” là lễ dâng lễ vật (lễ vật chính là con heo trắng) và tiến hành nghi thức cúng Bà, lúc 0 giờ khuya đêm 25 rạng 26. Ngay sau đó, là “Lễ xây chầu” mở đầu cho việc hát bộ (còn gọi là hát bội hay hát tuồng).
Lễ chánh tế được cử hành vào 4 giờ sáng ngày 27.
Lễ hồi sắc được cử hành lúc 16 giờ chiều cùng ngày, ngay sau khi Lễ chánh tế kết thúc. Đây là lễ đem sắc và bài vị Thoại Ngọc Hầu cùng hai phu nhân về lại Sơn lăng.
Trong xuyên suốt lễ hội vía Bà, lễ khai hội với các hoạt động phong phú diễn ra trước đêm lễ tắm Bà và lễ phục dựng tái hiện truyền thuyết Bà Chúa Xứ chọn vùng đất thánh linh nơi chân núi Sam được tổ chức long trọng nhất. Ngoài ra, du khách sẽ được thưởng thức những thú vui nghệ thuật tao nhã khác như hát bội, múa võ, ca nhạc ngũ âm, múa lân, đánh cờ… Lễ hội Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia. Nếu đã đến với vùng đất An Giang hay Khu du lịch núi Sam, mọi người nhất định không nên bỏ qua quần thể kiến trúc mang đậm giá trị tinh thần và văn hóa tín ngưỡng này. Mùa lễ hội tuy có đông đúc nhưng đây chắc chắn sẽ là một trải nghiệm đáng giá khi ít nhất một lần chiêm bái Bà và nghe về chuyện Bà những năm xưa cũ.
2. Truyền thuyết lịch sử về Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam
Khu di tích Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam trước khi trở thành nơi thờ cúng tâm linh trứ danh như hiện nay đã tồn tại không ít những câu chuyện ly kỳ gắn liền với lịch sử khai thiên lập địa của ngươi dân nơi đây. Nếu đã với Miếu Bà Chúa Xứ thì đương nhiên không thể nào bỏ qua sự tích bí ẩn thuở sơ khai.
Dân gian xưa tương truyền rằng, trong những năm đầu thế kỷ XIX, quân Xiêm thường kéo sang nước ta quấy nhiễu, cướp bóc, gây ra không ít tội ác. Người dân chạy lên núi Sam lánh nạn, quân ác vẫn quyết tâm đuổi theo. Đến đỉnh núi Sam, chúng bắt gặp tượng Bà giữa rừng, thế rồi hì hục dùng mọi cách hòng khiêng tượng xuống núi mang về xứ. Nhưng lạ thay, chúng cố gắng thế nào, tượng Bà vẫn sừng sững, chẳng hề xê dịch dù chỉ một chút. Lúc này, một trong những tên lính không đủ kiên nhẫn, hắn tức giận và đập vào tượng làm hỏng đi một phần cánh tay trái của pho tượng Bà. Ngay lập tức, hắn đã bị Bà trừng phạt.
Thời gian sau, Bà báo mộng cho dân trong làng, xưng danh Bà Chúa Xứ và nói dân đưa Bà xuống núi. Bà sẽ phù hộ mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, tránh được giặc cướp quấy phá. Dân làng dắt nhau lên núi thỉnh tượng Bà về lập miếu thờ cúng. Tuy nhiên, dù là rất đông thanh niên trai tráng hợp sức nhưng vẫn không sao lay chuyển được pho tượng. Trong lúc mọi người đang còn xôn xao, tỏ ý bỏ cuộc, một cô gái trẻ lên đồng bảo chỉ cần là 9 người con gái đồng trinh lên khiêng, bà ắt sẽ xuống. Người dân vội làm theo lời dạy thì quả thật tượng Bà được nhấc lên dễ dàng. Khi xuống đến chân núi, tượng bà bỗng nặng trịch, không xê dịch được thêm bước nào nữa, mọi người liền hiểu Bà Chúa Xứ đã chọn nơi đây an ngự, nên không cố di chuyển mà lập miếu thờ cúng tại chốn đây.
Du khách mến mộ văn hóa và tín ngưỡng tôn giáo, hẳn nên một lần ghé đến bái lạy Bà Chúa Xứ An Giang. Mùa Lễ hội vía Bà diễn ra hàng năm đều sẽ có lễ phục dựng tích về Bà Chúa Xứ và lịch sử hình thành Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam. Nếu bạn là tín đồ của tâm linh và đang tìm kiếm một địa điểm du lịch An Giang, nhất định phải tìm đến Miếu Bà Chúa Xứ, một khu di tích đắc địa thấm nhuần tinh hoa nghệ thuật.
3. Bí ẩn về tượng Bà Chúa Xứ Núi Sam
Chắc hẳn khi đến với vùng đất tâm linh An Giang, nghe về ly kỳ truyện Bà Chúa Xứ Núi Sam thì cũng sẽ tò mò về những bí ẩn xoay quanh pho tượng Bà. Trên đỉnh núi Sam đến nay vẫn còn tồn tại dấu tích bệ đá sa thạch tượng Bà ngự năm xưa, có hình vuông, cạnh 1,6 mét, sâu gần 0,3 mét và chính giữa có lỗ vuông cạnh 0,34 mét. Tượng Bà cao khoảng 1m65, nặng khoảng 3 đến 5 tấn
Có thể bạn đã biết hoặc chưa, một số nghiên cứu nhận định rằng tượng Bà Chúa Xứ là một tượng nam thần. Như chúng ta có thể thấy, pho tượng tạc dáng người quý phái, ngồi gác chân nghĩ ngợi. Theo nghiên cứu đến năm 1941 của nhà khảo cổ học người Pháp, Louis Malleret, tượng Bà Chúa Xứ núi Sam có liên quan mật thiết đến kiểu tượng thần Vishnu (nam thần), được tạc bằng đá son vào khoảng cuối thế kỷ VI. Nghiên cứu cũng đánh giá rất có thể đây là một trong số hiện vật của nền văn hóa Óc Eo cổ đại, có giá trị nghệ thuật cao trường tồn theo thời gian.
Nhà văn Sơn Nam cũng đã từng chỉ rằng tượng Bà có thể là tượng một người đàn ông Khmer bị bỏ lại lâu đời gần Pháo đài đỉnh núi Sam hiểm trở. Nhận định này đã được ông mô tả trong công trình khảo cứu “Đồng bằng sông Cửu Long – Nét sinh hoạt xưa”. Trong cuốn “Lịch sử khai phá vùng đất Châu Đốc”, tác giả Trần Văn Dũng cũng đã khẳng định rằng tượng Bà Chúa Xứ là tượng nam.
Những bí ẩn đầy mê hoặc không sao giải đáp hết về sự tích Bà Chúa Xứ Núi Sam, Châu Đốc có thể sẽ vẫn mãi lưu truyền như một nét đẹp văn hoá tinh thần và thu hút khách tứ xứ thập phương về đây khám phá. Dù dưới hình thức nam hay nữ, hẳn là trong tâm thức từ muôn đời nay của người dân, Bà Chúa Xứ luôn hiển linh và ban ơn lộc cho con dân không chỉ An Giang và cả khắp mọi miền đều được như nguyện cầu. Là địa điểm du lịch thần bí và hấp dẫn, Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam nhất định phải có trong danh sách điểm đến nếu bạn có duyên lành đến mảnh đất đắc địa Châu Đốc, An Giang.
4. Hành trình viếng bái Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam
Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam nằm ngay vị trí đắc địa tại phường Núi Sam, thành phố Châu Đốc, tỉnh An Giang nên du khách có thể di chuyển thuận tiện hơn với đa dạng tuyến đường và phương tiện. Ngoài mùa Lễ hội vía Bà Chúa Xứ, dịp Tết Nguyên Đán cũng được xem là thời gian lý tưởng để viếng bài Miếu Bà Chúa Xứ. Mọi người trên khắp mọi miền đất nước đổ về đây để dâng hương và cầu nguyện cho năm mới được bình an, suôn sẻ…Nếu là người không thích đông đúc, mọi người có thể cân nhắc đi vào các ngày khác trong năm để chiêm ngắm và thưởng thức trọn vẹn nét đẹp văn hóa tâm linh nơi đây.
Để hành trình đến Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam tối ưu nhất, dưới đây là một số phương thức di chuyển có thể tham khảo:
Định vị trên Google Maps
Nếu xuất phát từ Thành phố Long Xuyên có thể di chuyển bằng xe riêng đến Vĩnh Thạnh Trung, tiếp tục theo Quốc lộ 91 hoặc đường ĐT945 để đến Kinh 4 thuộc phường Châu Phú B, thành phố Châu Đốc. Từ đó, mọi người tiếp tục theo đường Châu Thị Tế/ Tân Lộ Kiều Lương để đến Núi Sam, nơi có Miếu Bà Chúa Xứ.
Từ các khu vực, tình thành, tùy theo nhu cầu và thời gian để lựa chọn phương tiện di chuyển phù hợp. Đi từ Thành phố Hồ Chí Minh lộ trình di chuyển sẽ khoảng 207km và kéo dài khoảng 5 tiếng. Vì thế đi xe khách chuyến đêm sẽ là một trong những lựa chọn lý tưởng, không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn hạn chế tối đa chi phí. Xe chạy theo tuyến cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh – Trung Lương – Mỹ Thuận, sau đó đi theo Quốc lộ 91 để đến trung tâm Châu Đốc. Lúc này, mọi người chủ động linh hoạt di chuyển đến Miếu Bà Chúa Xứ bằng các phương tiện khác xe máy, ô tô…
Hy vọng với những chia sẻ này, mọi người sẽ có một chuyến đi đáng nhớ đến vùng đất An Giang và khám phá vẻ đẹp không tuổi của Miếu Bà Chúa Xứ linh thiêng.
Sở hữu vị trí đắc địa tại trung tâm Châu Đốc, dễ dàng kết nối với các địa điểm du lịch và dịch vụ khác, Hero Hostel tự tin mang đến cho bạn những trải nghiệm tuyệt vời nhất trong suốt hành trình khám phá mảnh đất An Giang trứ danh. Không gian hiện đại, phòng ốc rộng rãi, tiện nghi cùng đội ngũ nhân viên tận tâm sẵn sàng cung cấp đầy đủ tiện ích để bạntận hưởng trọn vẹn kỳ nghỉ lý tưởng.
Nếu có nhu cầu tìm khách sạn, đặt phòng sạch sẽ chất lượng, hãy liên hệ hotline hoặc đặt trên website & các trang OTAs đặt phòng như: Booking, Agoda, Expedia, Traveloka,…
Tiếng Việt 
English